Belemmeringen ervaren door Zij-instromers in Beroep

(Potentiële) zij-instromers kunnen voor en tijdens hun opleidingstraject obstakels ervaren, waardoor de kans ontstaat dat zij vroegtijdig afhaken. De lerarenopleidingen proberen zoveel mogelijk het best passende traject aan zij-instromers aan te bieden, maar ook zij lopen tegen diverse problemen aan als het gaat om maatwerk en flexibilisering. Daarnaast ervaren ook schoolbesturen belemmeringen. Lees hieronder alle actuele informatie over de belemmeringen die worden ervaren, de mogelijke kansen en de meerwaarde van zij-instromers voor scholen.

Maak uw keuze

Belemmeringen ervaren door Zij-instromers in Beroep

Zij-instromers in Beroep lopen voor en tijdens het opleidingstraject tegen verschillende problemen aan:

  • Overlap in portofolio – Volgens een deel van de Zij-instromers in Beroep zit in het portfolio veel overlap, waardoor het maken ervan volgens de Zij-instromers in Beroep onnodig veel tijd kost.
  • Onvoldoende maatwerk – Zij-instromers in Beroep geven aan meer behoefte aan maatwerk en begeleiding te hebben. Er is weinig maatwerk in de scholingsprogramma’s voor de zij-instromers. De scholing bestaat vooral uit standaardprogramma’s. Hierbij wordt niet altijd voldoende rekening gehouden met de al opgedane werk- en levenservaring, de uitkomsten van het geschiktheidsonderzoek en de vorderingen van de zij-instromer in het traject. Zij-instromers die meer maatwerk ervaren in de pabo, zijn tevredener over het traject.
  • Onvoldoende steun tijdens het totale opleidingstraject – Zij-instromers missen een overkoepelend aanspreekpunt tijdens hun opleidingstraject en contacten met andere zij-instromers voor het uitwisselen van ervaringen.
  • Te weinig tijd voor opleiding – Zij-instromers komen soms in de knel met hun opleiding, doordat zij soms al veel uren lesgeven op een school.
  • Afronding – Zij-instromers in Beroep vinden het prettig om ook op een niet-schriftelijke manier leeruitkomsten of bekwaamheden te kunnen aantonen. Niet bij alle pabo’s is dit op dit moment mogelijk.

Belemmeringen ervaren door schoolbesturen

  • Onduidelijkheid over de rol van de pabo – Een deel van de schoolleiders en schoolbestuurders is ontevreden over de rol van de pabo. Er is volgens hen onduidelijkheid over de verantwoordelijkheidsverdeling met name ten aanzien van de begeleiding. Ook klagen sommige scholen over onvoldoende overleg en afspraken. Daarnaast zijn ze kritisch over de inhoud van de scholing. Zo is er volgens de ontevreden schoolleiders en schoolbestuurders onvoldoende maatwerk, waardoor de scholingsprogramma’s te zwaar zijn en de praktijkopdrachten niet aansluiten bij de praktijk in de school.
  • Subsidies niet altijd voldoende – De subsidies voor schoolbesturen voor de begeleiding van Zij-instromers in Beroep zijn volgens schoolbesturen niet altijd toereikend.

Belemmeringen ervaren door lerarenopleidingen

Lerarenopleidingen lopen tegen de volgende problemen aan:

  • Maatwerk moeilijk te realiseren – Pabo’s geven aan dat maatwerk, zoals dat in de Zij-instroom in Beroep regelgeving wordt gedefinieerd, moeilijk te realiseren is. De inhoud en de vormgeving van het traject wordt in grote mate gebaseerd op de reguliere (deeltijd)opleiding, met het oog op kwaliteitsborg. Daardoor komt maatwerk onder druk te staan.
  • Twijfels over de kwaliteit – De korte route wekt soms twijfels bij leraren, de school of bij derden over de kwaliteit van het traject. Die kwaliteit van het traject hangt deels af van de kwaliteit van de begeleiding op scholen en dat maakt het kwetsbaar, omdat scholen hierin flink verschillen. Niet alle scholen voelen zich volgens de lerarenopleidingen voldoende verantwoordelijk voor de begeleiding. Bovendien maakt dat de kwaliteit van het traject te afhankelijk van de omstandigheden: de begeleiding kan onder druk komen te staan door andere oorzaken, bijvoorbeeld het lerarentekort.Daardoor zijn sommigen van mening dat de kwaliteit van het onderwijs niet gewaarborgd kan worden als zij-instromers direct als leraar voor de klas komen te staan.
  • Onvoldoende contact pabo en school – Om maatwerk te kunnen garanderen is het noodzakelijk dat er structureel contact is tussen de pabo en de school over de voortgang van de zij-instromer. Dit ontbreekt volgens de lerarenopleidingen nu vaak. De school is niet altijd voldoende op de hoogte van het scholingstraject aan de pabo, en de pabo is niet op de hoogte van de voortgang in de school. Tussentijdse evaluatie van de voortgang is nodig om bij te sturen in de begeleiding en scholing van de zij-instromer.

Kansen om zij-instroom te bevorderen

  • Inbedding in reguliere lerarenopleiding – Inbedding in de reguliere lerarenopleiding zorgt er volgens de Inspectie van het Onderwijs voor dat opleidingen niet langer te maken hebben met afwijkende voorschriften ten aanzien van de kwaliteitsborging van het traject. Ook verbetert de rechtspositie van zij-instromers door het verkrijgen van een getuigschrift met een bachelor graad. Verder zorgt de inbedding ervoor dat alle betrokken partijen de bekwaamheidseisen onderwijspersoneel zullen gebruiken als uitgangspunt van het traject. Deze gezamenlijke basis kan zorgen voor een betere aansluiting tussen de verschillende onderdelen van het traject. Ook kan de kwaliteit beter geborgd worden.
  • Meer maatwerk bieden – De uitkomsten van de geschiktheidsonderzoeken kunnen meer op maat worden vertaald in een scholings- en begeleidingstraject voor individuele zij-instromers. Het onderwerp maatwerk is een belangrijk punt in de afspraken van het bestuursakkoord flexibilisering lerarenopleidingen. Daarin is opgenomen dat pabo’s steeds meer zullen gaan werken met leerkomsten waardoor kennis en vaardigheden integraal moeten worden aangetoond. Hierdoor hebben zij-instromers meer ruimte om invulling te geven aan hun leeruitkomsten aan de hand van de eigen leerwensen.
  • Samen optrekken – Het bieden van maatwerk kan ook worden verbeterd als de school en de pabo meer samen optrekken gedurende het traject van opleiding en begeleiding. Beide partijen kunnen vaker met de zij-instromer rond de tafel zitten over de voortgang en verschillende keuzes in het traject. Ook bij een inbedding in de reguliere pabo, zijn scherpe afspraken nodig over de samenwerking en verantwoordelijkheden met betrekking tot de begeleiding.
  • Goed vastleggen: wanneer zelfstandig voor de klas? – In de praktijk blijkt er nog geen overeenstemming te bestaan over de geschiktheidseisen waaraan een zij-instromer moet voldoen om echt zelfstandig voor de klas te kunnen staan. Een zachte landing in het onderwijs kan gerealiseerd worden door een (deels) bovenformatieve inzet van de zij-instromer. Dit vergroot de kans op succes. Een optie is om te werken middels een gefaseerd traject. Hierbij start de zij-instromer onder begeleiding van een gekwalificeerde leraar en krijgt hij of zij gaandeweg meer zelfstandigheid en verantwoordelijkheid.
  • Oriëntatietrajecten en samenwerking tussen besturen primair onderwijs – Binnen een oriëntatietraject krijgen potentieel geschikte zij-instromers de kans om zich te oriënteren op het beroep. Ook kunnen ze zich voorbereiden op het geschiktheidsonderzoek. Tegelijkertijd werkt een oriëntatietraject als selectie-instrument om de selectie van kansrijke kandidaten te vergemakkelijken. Scholen kunnen hierin van elkaar leren en een gezamenlijke aanpak ontwikkelen.
  • Begeleiding: de begeleiding van zij-instromers blijft een punt van aandacht – Het is duidelijk dat zij-instromers voldoende begeleid moeten worden, willen zij de overstap succesvol kunnen maken. Begeleiders van zij-instromers dienen daartoe voldoende ondersteund te worden door middel van scholing, coaching en facilitering van uren.

Bronnen:

  • Inspectie van het Onderwijs (2021). Zij-instroom in het beroep van leraar in het primair onderwijs. Utrecht: Inspectie van het Onderwijs.
  • Oberon (2020). Hoe werkt de keten? Onderzoek naar de Amsterdamse keten Zij-instroom in het Beroep. Utrecht: Oberon onderzoek advies.
  • Regioplan & ECBO (2021). Eindrapport Zij-instroom po vo mbo. Amsterdam: Regioplan.
  • Snoek, M. (2018), in: Inspectie van het Onderwijs (2019). Maatwerk voor aankomende leraren. Een onderzoek naar maatwerk in deeltijd lerarenopleidingen. Utrecht: Inspectie van het Onderwijs.
  • Van Vroonhoven, M.  (2020). Samen sterk voor elk kind. Eindconclusies over aanpak lerarentekort.

Meerwaarde van zij-instromers

  • Diversiteit: Zij-instromers maken de overstap vanuit een ander vakgebied. Dit zorgt voor meer diversiteit van leraren voor de klas. Onderwijsteams worden hiermee diverser.
  • Werkervaring: Zij-instromers nemen door hun werkervaring buiten het onderwijs kennis, vaardigheden en ervaring mee waar andere collega’s van kunnen leren. Zij-instromers met een commerciële achtergrond kunnen bijvoorbeeld meer zakelijkheid in de school brengen. Zij-instromers met een achtergrond in jeugdpsychologie kunnen op scholen met kinderen met gedragsproblemen collega’s ondersteunen met hun kennis hierover.
  • Volwassenheid: Veel zij-instromers maken op latere leeftijd de overstap naar het onderwijs. Schoolbesturen zien dan ook vooral de volwassenheid van zij-instromers als meerwaarde. Hierdoor worden ze serieus genomen door collega’s, leerlingen en ouders.
  • Frisse en kritische blik: Zij-instromers komen nieuw het onderwijs binnen. Daardoor kunnen zij met een frisse blik de gang van zaken binnen scholen observeren.

Een aandachtspunt: In het algemeen maken teams nog onvoldoende gebruik van de kennis en vaardigheden die zij-instromers met zich meenemen. Omgekeerd hebben zij-instromers doorgaans te weinig tijd om hun kennis en ervaring binnen de school in te zetten. Ook geven ze aan dat ze zich het liefst eerst willen richten op het ontwikkelen van hun vaardigheden als leerkracht.
Er wordt over het algemeen geen concreet beleid gevoerd op het benutten van de achtergrond van zij-instromers. Wel weten collega’s ze te vinden als ze vragen hebben over bepaalde zaken bijvoorbeeld als het gaat over pedagogiek, ICT of de organisatie van vergaderingen.

Bron: Arbeidsmarktplatform PO (2019). Ervaringen met zij-instroom: opbrengsten, aandachtspunten en voorwaarden voor succes. Den Haag: Arbeidsmarktplatform PO.