Professionalisering is van belang voor álle medewerkers in het primair onderwijs. Leraren, onderwijsassistenten, schoolleiders en ander onderwijspersoneel dragen samen bij aan goed onderwijs en een lerende organisatie. Door continu te investeren in kennis, vaardigheden en samenwerking versterken schoolorganisaties hun kwaliteit én hun aantrekkingskracht als werkgever.

Professionalisering vormt daarmee ook de basis voor loopbaanontwikkeling: door medewerkers ruimte te geven om te leren en te groeien, ontstaan kansen om door te stromen, zich te specialiseren of nieuwe rollen te vervullen.

Een loopbaan in het primair onderwijs biedt veel mogelijkheden en perspectieven. Medewerkers kunnen doorgroeien binnen hun functie, zich specialiseren of een overstap maken naar een andere rol of school. Ook voor nieuwe professionals en zij-instromers zijn er steeds meer routes om in te stromen en zich te ontwikkelen.

Door actief aandacht te besteden aan loopbaanontwikkeling versterken schoolorganisaties de duurzame inzetbaarheid van medewerkers. Dat vraagt om visie, gesprek en ruimte: voor leren in de praktijk én voor ontwikkeling op de lange termijn.

Het Arbeidsmarktplatform PO heeft een bordspel ontwikkeld om schoolteams in het primair onderwijs op weg te helpen als zij aan de slag willen met het thema diversiteit en inclusie. ‘Samen op school’ daagt teams uit om met elkaar in gesprek te gaan, opdrachten uit te voeren en privileges en vooroordelen te verkennen. Dit alles in de veilige setting van een speelse en leerzame ervaring.

Benieuwd hoe anderen het spel ervaarden en wat ze ervan vonden? Bekijk de video hieronder.

Het spel ‘Samen op school’ is speciaal ontwikkeld voor schoolteams en neemt ongeveer anderhalf tot twee uur in beslag. Het is dus ideaal voor een teamvergadering of studiedag. Elk spel is geschikt voor zes tot negen spelers. Zijn jullie met meer? Zorg dan voor meerdere speeltafels met elk een eigen spel.

Benodigdheden per spel:

• Een tafel om samen aan te zitten
• Drie pennen of potloden in de kleuren blauw, groen en oranje
• Twee dobbelstenen of een gratis dobbelstenen-app
• Twee timers, bijvoorbeeld op je telefoon
• Een kleurenprinter om de handleiding, het speelbord, de opdrachten, symbolen, challenges en de evaluatie te printen

Het doel van het spel:

Verdien samen zoveel mogelijk punten én bereik binnen de tijd allemaal de lerarenkamer, waar iedereen erbij hoort en wordt gezien én gehoord. Om de lerarenkamer te bereiken, beweeg je over het speelbord door opdrachten uit te voeren en punten te verdienen met challenges.

Bekijk hieronder de instructievideo voor een handige uitleg over hoe je het spel speelt.

• Bepaal samen vooraf hoe jullie het spel willen spelen. Ligt de focus op strategie en het behalen van zoveel mogelijk punten, of willen jullie juist in gesprek gaan over de verschillende aspecten van diversiteit en inclusie die tijdens het spel aan bod komen?
• Het spel kan zelfstandig gespeeld worden, maar begeleiding kan het spel naar een hoger niveau tillen. Je kunt er dus ook voor kiezen om iemand uit je team aan te wijzen als spelbegeleider. Een spelbegeleider kan de opdrachten voorlezen, de tijd bijhouden en een time-out inlassen om ruimte te geven voor een gesprek als daar behoefte aan is.

‘Een spelbegeleider zorgt voor structuur en creëert extra ruimte voor reflectie, wat de ervaring nog waardevoller kan maken!’

– Eline van der Zwet Slotenmaker, adviseur bij het Arbeidsmarktplatform PO

Ben je klaar om het gesprek over diversiteit en inclusie aan te gaan met je schoolteam? Download het spel en ontdek op een speelse en laagdrempelige manier hoe jullie samen kunnen werken aan een inclusieve schoolcultuur.

Het goede gesprek is een open en gelijkwaardige dialoog tussen medewerkers en werkgever, waarin beiden verantwoordelijkheid nemen voor de inhoud en uitkomst van het gesprek. Dit gesprek biedt ruimte voor een breed scala aan onderwerpen, van persoonlijke ervaringen en behoeften tot professionele ambities en uitdagingen in het werk. Eigen regie staat hierbij voorop: medewerkers worden gestimuleerd om bewust keuzes te maken, verantwoordelijkheid te nemen en actief bij te dragen aan hun eigen loopbaan en welzijn.

De rol van de werkgever is om deze eigen regie te faciliteren en te ondersteunen. Bijvoorbeeld door tijd en ruimte te creëren voor gesprekken, en door een veilige omgeving te bieden waarin ook moeilijke thema’s besproken kunnen worden. Door onbevooroordeeld te luisteren naar elkaars ideeën, zorgen en behoeften, kunnen beide partijen constructief samenwerken aan oplossingen die passen bij de situatie en behoeften van de medewerker.

Het doel van het goede gesprek is om gezamenlijk tot afspraken te komen die bijdragen aan de vitaliteit en tevredenheid van de medewerker en om een cultuur van vertrouwen, respect en wederzijdse steun te bevorderen.

Het goede gesprek zorgt naast meer werkplezier ook voor meer vitaliteit en gezondheid. Dat leidt uiteindelijk tot een duurzame arbeidsrelatie. Als schoolleider en medewerker is het belangrijk om te weten hoe je door het voeren van een gelijkwaardig en open gesprek tot afspraken komt die bijdragen aan meer vitaliteit en tevredenheid en een cultuur van vertrouwen, respect en wederzijdse steun op de werkvloer. Daarbij is het belangrijk dat de medewerker zelf de regie neemt en dat de leidinggevende daarin ondersteunt en faciliteert.

In de vorige stap heb je samen met het team een plan opgesteld. Zijn de acties die jullie hebben geformuleerd uitgevoerd? En hadden deze acties het gewenste resultaat? Evalueer samen wat er gedaan is en pas het plan hierop aan. Werkdruk aanpakken is immers een continu proces.

Evaluatietool

Evalueren gaat makkelijk met de evaluatietool. Samen met het team beantwoord je acht korte vragen. Aan de hand van de antwoorden kun je zien of jullie goed bezig zijn met de aanpak van werkdruk. Ook krijg je tips die je direct in de praktijk kunt brengen om de aanpak aan te scherpen.

Nu je meer zicht hebt op waar en hoe werkdruk binnen jouw school ontstaat én er een plan gemaakt is, kun je aan de slag met de uitvoering.

Werkdruk is een ingewikkeld probleem. Om het overzichtelijk te maken, kun je het aanpakken als een project. Bij een projectmatige aanpak horen een plan, een werkgroep, een startmoment, een projectleider en een (interne) opdrachtgever. Schoolleiders/bestuurders hebben een belangrijke rol in de aanpak van werkdruk.

Plan van aanpak en projectgroep

Een goed plan bevat minimaal de volgende onderdelen:

• Tijdsplanning: welke activiteiten worden wanneer uitgevoerd ?
• Taakverdeling: wie is waarvoor verantwoordelijk bij de uitvoering?
• Middelen: welke middelen (zoals budget en menskracht) zijn beschikbaar?

De coördinatie van het plan van aanpak kan het beste worden ondergebracht bij een persoon of projectgroep. Zijn de taken en bevoegdheden voor iedereen vooraf duidelijk? Dan is de kans op concrete resultaten het grootst.

Werkdruk aanpakken: handige tools

Kies de methode die het beste bij jouw team past.

Tips

Hoe zorg je ervoor dat de uitvoering van het plan vlot verloopt en dat heel het team betrokken blijft bij de aanpak van werkdruk? De volgende tips kunnen daarbij helpen:

• Maak met de projectgroep in de eerste vergadering afspraken over de acties, taakverdeling en het tijdpad. Wanneer willen jullie resultaat zien? Plan realistisch en houd rekening met tegenvallers.
• Begin met de makkelijke, snel uitvoerbare acties en werk ondertussen aan de acties die meer tijd kosten. Op deze manier is snel resultaat zichtbaar.
• Zet in op preventie en wacht niet tot de werkdruk te hoog is opgelopen.
• Kom als projectgroep regelmatig bij elkaar om de voortgang van de plannen met elkaar te bespreken.
• Koppel vanuit de projectgroep regelmatig de voortgang van de plannen terug aan de collega’s buiten de projectgroep.
• Betrek waar het kan ook andere collega’s bij de uitvoering van het plan en communiceer geregeld over de activiteiten en resultaten.
• Heb vertrouwen in elkaar en in het proces. Als directeur betekent dit soms dat je op je handen moet zitten: niet voorop lopen, maar je team volgen

Wil jij weten welke afspraken er in de cao gemaakt zijn over werken in het primair onderwijs? Denk aan onderwerpen zoals salaris, werktijden, verlof, vakantiedagen en mogelijkheden voor professionele groei. Met de CAO PO app heb je alle relevante informatie over arbeidsvoorwaarden altijd bij de hand!

Hoe maak je een medewerkersreis voor schoolleiders die past bij jouw schoolorganisatie? Met een goede medewerkersreis voor schoolleiders kun je toekomstige schoolleiders te interesseren voor de onderwijssector en de functie van leidinggevende in de schoolorganisatie. De reis maakt duidelijk hoe schoolleiders zich kunnen inzetten en ontwikkelen tijdens de periode dat zij zich hebben verbonden aan de schoolorganisatie. Voor elke fase van de medewerkersreis, instroom, doorstroom, uitstroom hebben we leestips verzameld.

Er is momenteel een tekort van ongeveer 1300 fte aan schoolleiders in het po. Gezamenlijke initiatieven om onderwijsprofessionals te interesseren en op te leiden in het vak van schoolleider is essentieel. Het vormgeven van de medewerkersreis van de schoolleider vraagt om een strategische aanpak binnen schoolorganisaties, tussen onderwijspartners in de regio en landelijke maatregelen om initiatieven te faciliteren. De onderstaande publicaties gaan in op de kwantitatieve behoefte aan schoolleiders in het po en wat er nodig is om hen aan te trekken en te behouden.

Schoolleiders staan midden in de samenleving. Ze zijn verantwoordelijk voor de verbinding tussen de school, het team, onderwijspartners, de ouders om ervoor te zorgen dat alle leerlingen zich zo goed mogelijk kunnen ontwikkelen. Begeleiding, professionalisering, coaching en ontwikkeling van schoolleiders is essentieel. Zo kunnen zij zich goed en effectief inzetten in de veranderende samenleving. Sociale partners in het po bieden scholingsprogramma’s en voeren (mede) onderzoek uit naar wat nodig is in het werkveld, zowel landelijk als regionaal zijn rapportages en programma’s als link toegevoegd. Bekijk de onderstaande publicaties voor inspiratie en tips bij een goede doorstroom van schoolleiders.

De focus van deze publicaties gaat in op duurzame inzetbaarheid van alle medewerkers in het po (en vo en mbo). De regelingen en voorbeelden bieden handvatten en inspiratie om de medewerkersreis voor schoolleiders vorm te geven. Dit kan specifiek gericht zijn op de inzet van de oudere schoolleider, maar de (regionale) voorbeelden voor een gezonde leefstijl zijn ook gericht op andere leeftijdscategorieën.

Er werken steeds meer onderwijsassistenten en lerarenondersteuners in het basisonderwijs. Waren er in 2018 nog zo’n 37.000 onderwijsondersteuners, in 2022 zijn dit er bijna 53.000: een stijging van 43 procent. Het aantal vacatures voor onderwijsondersteunend personeel is zelfs met 159 procent gegroeid. Bovendien verwachten schoolleiders dat dit aantal de komende vijf jaar nóg verder zal groeien. Dat blijkt uit een verkenning naar de inzet en loopbaanpaden van onderwijsondersteuners van het Arbeidsmarktplatform PO.

Onderwijsassistenten en lerarenondersteuners zijn niet meer weg te denken uit het primair onderwijs. Uit de verkenning van het Arbeidsmarktplatform PO blijkt dat onderwijsondersteuners vooral worden om leerlingen individuele begeleiding en maatwerk te kunnen bieden (92 procent). Door deze extra handen in de klas kunnen leraren zich meer concentreren op hun kernactiviteit: het geven van onderwijs. Bovendien ervaart 61 procent van de leraren minder werkdruk dankzij ondersteuners.

De verkenning maakt bovendien inzichtelijk dat er een breed scala aan loopbaanmogelijkheden bestaat. We zetten er zes voor je op een rij:

• Van beginner naar expert: Beter worden in de huidige functie is voor onderwijsassistenten en lerarenondersteuners een manier om zich verder te ontwikkelen. Dit kan op didactisch, pedagogisch of inhoudelijk vlak. Bijna 80 procent van de bevraagde lerarenondersteuners en onderwijsassistenten geeft aan behoefte te hebben om door te groeien binnen hun functie.
• Switch van school en specialisme: Een tweede mogelijkheid om zich verder te ontwikkelen is door over te stappen naar een andere school, bijvoorbeeld naar het vo of een school met een ander onderwijsconcept, of door binnen de eigen school van expertise te wisselen. De meeste onderwijsassistenten en leraarondersteuners willen op hun huidige school blijven werken. Voor specialisatie is een groter animo; zo’n 76 procent van de lerarenondersteuners en 74 procent van de onderwijsassistenten zegt interesse in te hebben om zich te specialiseren in een type leerling.
• Naar een flexibele loopbaan: Onderwijsprofessionals kunnen hun loopbaan flexibel inrichten door hun baan in het onderwijs te combineren met een functie elders. Dit kan een baan buiten het onderwijs zijn, maar ook een baan op een of meer andere scholen. Ook kunnen ze (tijdelijk) overstappen naar een andere sector. Sommige onderwijsondersteuners kiezen voor zo’n flexibele loopbaan.
• Andere taken en rollen: Een loopbaanmogelijkheid in het onderwijs is om andere taken en rollen aan te nemen naast de vaste taken die bij een functie passen. Dit kan bijvoorbeeld gaan om coördinerende rollen of het ontwikkelen van lesmateriaal. Zo’n 61 procent van de lerarenondersteuners en 58 procent van de onderwijsassistenten willen zich op deze manier ontwikkelen. Ze hebben vooral behoefte aan meer diversiteit in taken.
• Groei naar leiderschap: Onderwijsassistenten en lerarenondersteuners die zich meer willen ontwikkelen in leiderschap kunnen doorgroeien naar leraar. Of trekker worden van een onderdeel van het onderwijs of van een taak. Denk hierbij aan het opzetten en uitvoeren van een profielgroep horeca, het verantwoordelijk zijn voor het organiseren van (onderdelen van) de talentendag.
• Bereik vergroten: Tot slot kunnen onderwijsmedewerkers zich ontwikkelen door zich te richten op overkoepelende taken buiten de eigen school of organisatie, zoals participeren in een netwerk voor onderwijsondersteuners. Lerarenondersteuners en onderwijsassistenten hebben meer behoefte aan het uitvoeren van overkoepelende taken binnen de organisatie dan daarbuiten, namelijk 32 procent respectievelijk 22 procent.

Steeds meer scholen organiseren zich anders dan het traditionele onderwijssysteem. Redenen om de school anders te organiseren zijn divers. Krimp, behoefte van ouders en visie op de kwaliteit van het onderwijs kunnen aanleiding zijn voor verandering. Sommige scholen combineren onderwijs en kinderopvang, andere scholen incorporeren het vervolgonderwijs of flexibiliseren hun openingstijden en vakanties. Deze ontwikkelingen roepen fundamentele vragen op over de rol, taken, kennis en kunde van de mensen die werken in deze moderne schoolorganisaties. Welke rollen zijn er in de moderne schoolcontext? Wie heeft welke kennis en vaardigheden nodig? Wat is de rol van de schoolleider/directeur om dit te realiseren?

Onderwijsprofessionals gebruiken steeds vaker kunstmatige intelligentie (AI) in het primair onderwijs. AI-toepassingen kunnen onderwijsprofessionals ondersteunen bij lesvoorbereiding, nakijkwerk en leerlingbegeleiding, waardoor er meer ruimte ontstaat voor maatwerk en persoonlijke aandacht. Maar hoe verandert AI het werk in het onderwijs en welke voorwaarden zijn nodig voor een succesvolle toepassing? Het Arbeidsmarktplatform PO deed een thematische verkenning naar de impact van AI op het werken in het primair onderwijs.