Wat weten we over het lerarentekort?

Feiten en cijfers over het lerarentekort

Het is de vraag die journalisten het meest stellen: hoe groot is het lerarentekort op dit moment? Helaas is het niet mogelijk daar een precies antwoord op te geven. Het lerarentekort is namelijk niet zo makkelijk in kaart te brengen en varieert bovendien van dag tot dag. Dat betekent dat scholen elke dag gevraagd zou moeten worden naar hun (openstaande) vacatures, wat voor een grote administratieve last zou zorgen. Daardoor is er op dit moment geen actuele en feitelijke informatie beschikbaar over het lerarentekort in Nederland. Er zijn wel cijfers beschikbaar die een indicatie geven van het lerarentekort in de sector. Je vindt deze cijfers hieronder.

Het lerarentekort tot dusver

  • Ecorys en Dialogic concluderen in de Arbeidsmarktbarometer po, vo en mbo 2017-2018 (in opdracht van het ministerie van OCW) dat het aantal vacatures (in fte) voor leraren in het primair onderwijs al enkele jaren op rij stijgt. In het schooljaar 2017-2018 bleek er ruim 5.740 fte aan vacatures voor leraren te zijn, een toename van 58 procent ten opzichte van het voorgaande schooljaar. De meeste vacatures zijn te vinden in West-Nederland. Dat is niet geheel verrassend: in deze regio is ook een groot deel van de werkgelegenheid voor leraren te vinden.Uit aanvullend enquêteonderzoek blijkt dat er voor vacatures aanzienlijk minder kandidaten zijn dan voorheen: bij 70 procent van de vacatures zijn er maximaal vier kandidaten, terwijl dit vorig jaar gold voor 43 procent van de vacatures (al werd de enquête toen iets later uitgezet). Deze stijging wijst op een krappere arbeidsmarkt.Dat beeld wordt bevestigd wanneer we kijken naar het aandeel moeilijk vervulbare vacatures. Volgens de scholen is 61 procent van de leraarsvacatures moeilijk te vervullen; een stijging met 51 procent ten opzichte van het voorgaande schooljaar. Ook zien we dat de 1 op de 5 vacatures die open stonden op het moment van het onderzoek nog niet zijn vervuld (gemiddeld 12 weken na plaatsing).
Ontwikkeling Aantal Vacatures (in Fte) En Vacature Intensiteit Leraren Primair Onderwijs
Figuur 1. Ontwikkeling Aantal Vacatures (in Fte) En Vacature Intensiteit Leraren Primair Onderwijs (bron Arbeidsmarktbarometer)
  • Uit de Banometer van de vacaturesite MeesterBaan blijkt dat in het eerste halfjaar van 2018 meer vacatures in het onderwijs zijn dan in het jaar daarvoor. Vooral de vraag naar groepsleerkrachten valt op: deze vraag is nu al het grootst, maar wordt volgens MeesterBaan ook steeds groter. In het jaar 2017 zijn er iets meer dan 2.300 vacatures voor groepsleerkrachten geplaatst, terwijl dit er in het eerste halfjaar van 2018 al bijna 1.900 zijn.
  • Op de website ‘Lerarentekort is nu’ kunnen scholen registreren voor hoeveel groepen en leerlingen zij op dit moment een leraar missen én welke ‘oplossing’ zij hebben gekozen om dit tekort op te vangen. In week 5 en 6 van 2019 blijken scholen de meeste meldingen te hebben gedaan op de website: in week 6 zijn er bijvoorbeeld 1.970 registraties. Uit deze registraties blijkt:
    • Scholen kiezen er in de praktijk vooral voor om parttimers een extra dag terug te laten komen (ruim 1.940 registraties tussen week 50 in 2018 en week 7 van 2019).
    • Ook worden naar verhouding vaak klassen naar huis gestuurd (1.690 registraties tussen week 50 in 2018 en week 7 in 2019) of staat er een onbevoegde voor de klas (ruim 1.600 registraties tussen week 50 in 2018 en week 7 in 2019).
Aantal Registraties Per Week En Oplossing
Figuur 2. Aantal registraties per week en oplossing (bron: lerarentekortisnu.nl)
  • Uit de factsheet Onderwijs van het UWV blijkt dat er in de eerste drie kwartalen van 2018 35.000 vacatures zijn ontstaan in het primair onderwijs, voortgezet onderwijs, mbo en hoger onderwijs samen. Dat is evenveel als in het hele voorgaande jaar. In 2018 zijn de meeste vacatures ontstaan voor groepsleerkrachten basisonderwijs. Ook onderwijsassistenten staan in de top-10. Door het stijgende aantal vacatures zijn vacatures ook vaker moeilijk vervulbaar. Het UWV stelt dat dit voor 42 procent van de vacatures in het onderwijs geldt.In dezelfde factsheet concludeert het UWV dat er grote regionale verschillen zijn in de vraag naar en het aanbod van leerkrachten in het basisonderwijs. In de Randstad zijn er volgens het UWV relatief weinig werkzoekenden per vacature, terwijl in de noordelijke, oostelijke en zuidelijke regio’s relatief veel werkzoekenden per vacature zijn.
Werkzoekenden Per Vacature Leerkracht Basisonderwijs, Juni Tm November 2018
Figuur 3. Werkzoekenden per vacature leerkracht basisonderwijs, juni t/m november 2018 (bron: UWV). NB: verhouding tussen cv’s en vacatures op werk.nl (incl. gespiderde online vacatures waaronder meesterbaan.nl). De klasse-indeling is bepaald vanuit de cv-ratio’s van alle beroepen. In de middelste categorie (40% van de beroepen) zijn er 3,8 tot 19,7 werkzoekenden per vacature. 30% valt in de categorie daarboven en 30% in de categorie daaronder. Deze indeling is toegepast op de ratio cv – vacature voor leerkracht basisonderwijs naar regio.

Verwachtingen voor de toekomst

Uit de arbeidsmarktprognoses van CentERdata (in opdracht van het ministerie van OCW) blijkt dat het tekort in de sector de komende periode fors oploopt. Over 5 jaar, in 2023, wordt daardoor (bij ongewijzigde omstandigheden) een tekort van ruim 4.172 fte aan leraren en directeuren verwacht.

Het tekort loopt regionaal sterk uiteen. Zo zien we dat Amsterdam en Rotterdam naar verwachting als eerste te maken krijgen met grotere tekorten. Wel verwacht het ministerie van OCW dat de regionale verschillen in de praktijk kleiner zullen zijn dan voorspeld, omdat er in de markt compenserende mechanismen zullen optreden. Vooral bij nabijgelegen regio’s. Mensen zullen bij grote tekorten in een naastgelegen regio daar sneller aan de slag gaan.

Wil je meer informatie over de verwachtingen voor je regio? CentERdata heeft in opdracht van het ministerie van OCW ook regionale arbeidsmarktprognoses opgesteld. Bekijk het rapport voor jouw regio.

Onvervulde Vraag Naar Leraren Plus Directeuren Primair Onderwijs In 2023 en 2028
Figuur 4. Onvervulde vraag naar leraren plus directeuren primair onderwijs in 2023 (links) en 2028 (rechts). Weergegeven in procenten van de werkgelegenheid, uitgaande van optimistisch conjunctuurverloop (bron: CentERdata).

Wat wordt er gedaan aan het lerarentekort?

Het ministerie van OCW, de sociale partners in het primair onderwijs, gemeenten, de lerarenopleidingen en (samenwerkende) schoolbesturen zijn verschillende initiatieven gestart om het lerarentekort aan te pakken. Sommige daarvan zijn landelijk, andere lokaal. Zo heeft het ministerie van OCW onlangs de subsidieregeling ‘Regionale aanpak lerarentekort’ geïntroduceerd. Met de subsidieregeling komt er geld vrij voor een regionale aanpak van het lerarentekort en worden schoolbesturen, scholen en lerarenopleidingen gestimuleerd om in 2019 gezamenlijk het lerarentekort in de regio aan te pakken.

Enkele andere initiatieven vind je in de Kamerbrief over extra acties tegen het lerarentekort. De impact van veel van deze initiatieven is vooralsnog niet of slechts in beperkte mate vast te stellen.