Wat weten we over het lerarentekort?

Feiten en cijfers over het lerarentekort

Het is de vraag die journalisten het meest stellen: hoe groot is het lerarentekort op dit moment? Helaas is het niet mogelijk daar een precies antwoord op te geven. Het actuele lerarentekort is namelijk niet zo gemakkelijk in kaart te brengen en varieert bovendien van dag tot dag. Dat betekent dat scholen vaak gevraagd zou moeten worden naar hun (openstaande) vacatures, wat voor een grote administratieve last zorgt. Daardoor is er op dit moment geen actuele en feitelijke informatie beschikbaar over het lerarentekort in Nederland. Wel zijn er cijfers beschikbaar die een indicatie geven van het lerarentekort in de sector. Je vindt deze cijfers, inclusief een korte toelichting, hieronder.

Het lerarentekort tot dusver

  • Ecorys en Dialogic concluderen in de Arbeidsmarktbarometer po, vo en mbo 2018-2019 (in opdracht van het ministerie van OCW) dat het aantal vacatures (in fte) voor leraren in het primair onderwijs al enkele jaren op rij stijgt. Wel is deze stijging het afgelopen schooljaar redelijk gestabiliseerd ten opzichte van het jaar ervoor. In het schooljaar 2018/2019 is er 5.581 fte aan vacatures voor leraren geïnventariseerd, in 2017/2018 kwam dit aantal nog uit op ruim 5.740 fte. De meeste vacatures zijn te vinden in West-Nederland, net als in de voorgaande jaren. Dat is niet geheel verrassend: in deze regio is ook een groot deel van de werkgelegenheid voor leraren te vinden. Uit aanvullend enquêteonderzoek blijkt dat er voor vacatures de afgelopen twee schooljaren aanzienlijk minder kandidaten zijn dan voorheen: in 2018/2019 zijn bij 76 procent van de leraarvacatures maximaal vier kandidaten. Het voorgaande schooljaar was dat 70 procent en in 2016/2017 gold dat voor 43 procent van de vacatures. Deze stijging wijst op een krappere arbeidsmarkt. Dit beeld wordt bevestigd wanneer we kijken naar het aandeel moeilijk vervulbare vacatures. Volgens de deelnemende scholen was 64 procent van de leraarvacatures in 2018/2019 moeilijk te vervullen. Het aandeel na drie maanden niet vervulde vacatures steeg in het schooljaar 2018/2019 naar 23 procent, het voorgaande schooljaar was dit nog 20 procent.
Figuur 1. Ontwikkeling aantal vacatures (in fte) en vacature intensiteit leraren primair onderwijs (bron Arbeidsmarktbarometer po, vo, mbo 2018-2019)
  • Uit de Banometer van de vacaturesite MeesterBaan blijkt dat in het eerste halfjaar van 2019 meer vacatures in het totale onderwijs zijn dan in dezelfde periode in het jaar daarvoor. Vooral de vraag naar groepsleerkrachten valt op: deze vraag is nu al het grootst, en wordt volgens MeesterBaan alleen maar groter. In het eerste halfjaar van 2019 waren er ruim 2.300 vacatures voor groepsleerkrachten. Ter vergelijking: in het eerste halfjaar van 2018 waren dit er bijna 1.900. Dit aantal liep op tot bijna 3.500 vacatures in heel 2018.
  • Op de website ‘Lerarentekort is nu’ kunnen scholen registreren voor hoeveel groepen en leerlingen zij op dit moment een leraar missen én welke ‘oplossing’ zij hebben gekozen om dit tekort op te vangen. In week 50 van 2019 blijken scholen de meeste meldingen te hebben gedaan op de website: 1.454 registraties. Uit de registraties van de afgelopen drie maanden (d.d. 28 januari 2020) blijkt dat scholen in de praktijk er vooral voor kiezen onbevoegden (anders dan onderwijsassistenten) in te zetten (1.888 registraties van week 44 in 2019 t/m week 5 van 2020).
  • Uit de factsheet Onderwijs van het UWV van februari 2019 blijkt dat er in de eerste drie kwartalen van 2018 35.000 vacatures zijn ontstaan in het primair onderwijs, voortgezet onderwijs, mbo en hoger onderwijs. Dat is evenveel als in het hele voorgaande jaar. In 2018 zijn de meeste vacatures ontstaan voor groepsleerkrachten basisonderwijs. Ook onderwijsassistenten staan in de top 10. Door het stijgende aantal vacatures zijn vacatures ook vaker moeilijk vervulbaar. Het UWV stelt dat dit voor 42 procent van de vacatures in het onderwijs geldt. In dezelfde factsheet concludeert het UWV dat er grote regionale verschillen zijn in de vraag naar en het aanbod van leraren in het basisonderwijs. In de Randstad zijn er volgens het UWV relatief weinig werkzoekenden per vacature, terwijl in de noordelijke, oostelijke en zuidelijke regio’s relatief veel werkzoekenden per vacature zijn.
Figuur 3. Werkzoekenden per vacature leraar basisonderwijs, juni t/m november 2018 (bron: UWV). NB: verhouding tussen cv’s en vacatures op werk.nl (incl. gespiderde online vacatures waaronder meesterbaan.nl). De klasse-indeling is bepaald vanuit de cv-ratio’s van alle beroepen. In de middelste categorie (40% van de beroepen) zijn er 3,8 tot 19,7 werkzoekenden per vacature. 30% valt in de categorie daarboven en 30% in de categorie daaronder. Deze indeling is toegepast op de ratio cv – vacature voor leraar basisonderwijs naar regio.

Verwachtingen voor de toekomst

In de nieuwste (2019-2029) arbeidsmarktprognoses van CentERdata (in opdracht van het ministerie van OCW) wordt gekeken naar de extra voorspelde tekorten bovenop de tekorten in 2018. Opvallend is dat voor 2019 geen extra tekort wordt voorspeld ten opzichte van 2018. Echter, in 2024 wordt (bij ongewijzigde omstandigheden) ten opzichte van 2018 een extra tekort van ruim 1.900 fte (2 procent van de werkgelegenheid) aan leraren en directeuren verwacht.

Het tekort loopt regionaal sterk uiteen. Zo zien we dat Amsterdam, Rotterdam en Almere naar verwachting als eerste te maken krijgen met grote tekorten. Wel verwacht CentERdata dat de regionale verschillen in de praktijk kleiner zullen zijn dan voorspeld, omdat er in de markt compenserende mechanismen (regionale stromen) zullen optreden. Hier zal vooral in nabijgelegen regio’s sprake van zijn: mensen zullen bij grote tekorten sneller in een naastgelegen regio aan de slag gaan.

Wil je meer informatie over de verwachtingen voor jouw eigen regio? CentERdata heeft in opdracht van het ministerie van OCW ook regionale arbeidsmarktprognoses opgesteld. Bekijk het rapport voor jouw regio op onze website.

Figuur 4. Extra onvervulde vraag ten opzichte van 2018 in procenten van de werkgelegenheid naar arbeidsmarktregio, leraren plus directeuren primair onderwijs in 2024 (links) en 2029 (rechts), neutraal conjunctuurverloop (bron: CentERdata).

Wat wordt er gedaan aan het lerarentekort?

Het ministerie van OCW, de sociale partners in het primair onderwijs, gemeenten, de lerarenopleidingen en (samenwerkende) schoolbesturen zijn verschillende initiatieven gestart om het lerarentekort aan te pakken. Sommige daarvan zijn landelijk, andere lokaal. Zo heeft het ministerie van OCW in 2019 de subsidieregeling ‘Regionale aanpak lerarentekort’ geïntroduceerd, die in 2020 is voortgezet als de subsidieregeling ‘Regionale Aanpak Personeelstekorten’. Met de subsidieregeling komt er geld vrij voor een regionale aanpak van de personeelstekorten in de sector en worden schoolbesturen, scholen, lerarenopleidingen en andere partijen gestimuleerd om in 2020 gezamenlijk de tekorten in de regio aan te pakken.

Enkele andere initiatieven vind je in de Kamerbrief over extra acties tegen het lerarentekort. Deze Kamerbrief dateert uit 2018. Op de website van de Rijksoverheid is meer actuele informatie te vinden over de aanpak van het lerarentekort in het primair onderwijs.