Onderwijsprofessionals die lesgeven op scholen met een hoge achterstandsscore spelen een cruciale rol in het bieden van kansen aan kinderen die extra ondersteuning nodig hebben. Tegelijkertijd hebben onderwijsprofessionals op deze scholen vaker te maken met complexe werkomstandigheden en structurele personeelstekorten. Leraren en andere onderwijsprofessionals werken dagelijks in dynamische en diverse leeromgevingen, waarin zij regelmatig te maken hebben met met leerlingen met een complexe thuissituatie, een sociaal-culturele kloof tussen thuis en school, en onderwijsachterstanden. Een nieuw onderzoek van het Arbeidsmarktplatform PO laat zien dat er al veel vormen van ondersteuning beschikbaar zijn, maar onderwijsprofessionals voelen zich niet altijd voldoende voorbereid en toegerust om deze uitdagingen aan te kunnen.
Het onderzoek ‘Sterk onderwijs in uitdagende omgevingen’ maakt inzichtelijk welke uitdagingen zij daarbij ervaren en welke vormen van ondersteuning hen kunnen helpen om hun werk nog krachtiger neer te zetten.
Leraren op scholen met een hoge achterstandsscore ervaren dat de pedagogische en didactische uitdagingen groot zijn: ze moeten differentiëren tussen sterk uiteenlopende taal- en rekenniveaus, omgaan met gedragsproblemen en aansluiten bij diverse sociaal-culturele achtergronden van leerlingen in dezelfde klas. Leraren voelen zich hier niet altijd voldoende op voorbereid. Dit kan leiden tot verhoogde werkdruk, meer verzuim en een grotere kans op uitval. Tegelijkertijd blijkt dat lerarenteams die werken met leerlingen met meer ondersteuningsbehoeften vaak juist tevreden zijn over hun werkzaamheden.
Hoewel er allerlei vormen van ondersteuning beschikbaar zijn, worden deze niet altijd optimaal benut en sluiten soms onvoldoende aan op de praktijk. Vooral een tekort aan capaciteit, tijd, financiering en specialistische expertise, zoals extra handen in de klas, taal- en rekenspecialisten en structurele inzet van extra OOP’ers en de intern begeleider, belemmert de ondersteuning van leerlingen. Daarnaast bestaat er behoefte aan cultuursensitieve kennis en vaardigheden om beter aan te sluiten bij de diverse achtergrond van leerlingen en hun ouders.
Tegelijkertijd ontvangen leraren binnen de school niet altijd de ondersteuning die nodig is: er is vaak weinig tijd voor professionalisering, afstemming met collega’s schiet erbij in en samenwerking met externe instanties verloopt geregeld moeizaam.
De combinatie van complexe leerbehoeften en structurele personeelstekorten vraagt om een samenhangende aanpak op alle niveaus: klas, school, schoolomgeving en beleid. Een substantiële verlaging van het aantal leerlingen per leraar, gecombineerd met extra ondersteuning in de klas, kan bijdragen aan betere leerprestaties én nog meer werkplezier voor leraren. Wat het aantrekkelijker maakt om te werken op deze scholen.
Er is behoefte aan een opleidingsaanbod dat goed aansluit op de praktijk van scholen met een hoge achterstandsscore. Zowel lerarenopleidingen als nascholing in de praktijk moeten meer aandacht besteden aan competenties zoals differentiatie, omgaan met gedragsuitdagingen, cultuursensitief werken en samenwerken met ouders en externe partners. Leernetwerken en professionele leergemeenschappen kunnen hierin een belangrijke functie vervullen.
Het bestaande onderzoek naar de specifieke competenties die leraren nodig hebben op achterstandsscholen is beperkt. Verdere kwantitatieve verdieping is nodig om scherper in kaart te brengen welke vaardigheden onderwijsprofessionals missen en welke ondersteuning het meest effectief is.
Een praktische competentiekaart kan scholen helpen om in kaart te brengen welke kennis en vaardigheden teams al hebben en waar aanvullende ondersteuning gewenst is. Dit biedt een concrete basis voor beleidskeuzes voor professionele ontwikkeling.
Om schoolorganisaties en scholen te ondersteunen is het belangrijk om onderzoeksuitkomsten toegankelijk te delen, bijvoorbeeld door met professionals in gesprek te gaan over de doorvertaling naar concrete handelingsperspectieven.
