Inclusiviteit is ook: ruimte geven aan talenten van alle medewerkers

Als vakleraar muziek in het speciaal onderwijs is het voor Cynthia Martens zowel een uitdaging als een feest om met haar leerlingen te werken. Sommigen hebben net als zij ADHD. Hoe gaat zij daarmee om? De schoolleiding en het team waarderen haar talenten en geven haar de ruimte om haar werk zo in te richten dat het goed bij haar past. Zo haalt Cynthia het beste uit zichzelf en de leerlingen. Lees het persoonlijke verhaal van deze energieke leraar, met tips voor elke schoolorganisatie.

Wat betekent inclusie in de praktijk? Daar hoeft Cynthia Martens, vakleraar muziek in het speciaal onderwijs en (tijdelijk) intern begeleider (IB’er), niet lang over na te denken. ‘Voor mij gaat het erom dat niemand een uitzondering hoeft te zijn. Stop mensen niet in hokjes met aparte voorzieningen.  Zorg wel voor een kader waarbinnen iedereen, met en zonder beperking of stoornis, kan werken en leren. Inclusiviteit hoeft niet ingewikkeld te zijn.’

Zoektocht

Zelf is Cynthia neurodivergent. Dat betekent dat haar hersenen informatie anders verwerken dan die van doorsnee mensen. Ze heeft dat al vanaf haar jeugd, maar pas toen ze in de twintig was is bij haar de diagnose Attention Deficit Hyperactivity Disorder (ADHD) gesteld. Snel afgeleid zijn, je onrustig voelen, moeite hebben met plannen, dingen kwijtraken: dat zijn uitdagingen waar mensen met ADHD mee te maken kunnen hebben.

‘Het was een zoektocht, want in mijn jeugd heb ik er niet veel van gemerkt’, vertelt ze. ‘Dat kwam doordat mijn moeder voor veel structuur zorgde in ons gezin. Maar tijdens mijn studietijd liep ik vast. Op jezelf wonen, het studeren: dat lukte me niet goed en ik begreep niet waarom. Anderen dachten dat ik slordig en ongemotiveerd was. Ik dacht zelf dat ik misschien een burn-out had. Het bleek dus ADHD te zijn.’

Cynthia moest wennen aan het idee van de diagnose, maar het luchtte haar ook op. ‘Niet alleen zorgde de medicatie voor meer rust, maar vooral: ik weet nu dat ik niet raar ben, ik heb gewoon een andere manier van denken. Nu begrijp ik beter wat voor mij werkt om goed te kunnen functioneren.’

Snelle werker

Toen ze de diagnose kreeg, was ze net begonnen als vakleraar muziek op het Aventurijncollege. Even twijfelde ze: zou haar onrust of energie wel passen bij leerlingen die zelf soms ook ADHD hebben? Na een gesprek met haar leidinggevende was Cynthia gerustgesteld. ‘Zij steunde me enorm en reageerde begripvol. Het is juist een voordeel dat ik leerlingen met ADHD goed kan begrijpen.’

Een baan in het onderwijs is vaak druk en hectisch, is dat wel handig voor iemand met ADHD? Cynthia denkt het werk juist goed bij haar past. ‘Ik ben een snelle werker en daardoor kan ik in korte tijd veel doen. Ik kan een enorme focus hebben om iets uit te zoeken. Verder ben ik goed in ‘omdenken’ en dat is handig, want je moet vaak improviseren in dit vak.’

Leren omgaan

Naar collega’s en leerlingen is Cynthia open over haar diagnose: ‘Ik loop er niet mee te koop, maar als het ter sprake komt, verzwijg ik het ook niet. Een leerling zei eens: “Juf ik kan geen muziekles volgen, want ik heb ADHD”. Ik moest lachen, want zo werkt het natuurlijk niet. Niet op school en niet in de maatschappij. Ik antwoordde: “Joh, met ADHD kun je zelfs muziekleraar worden, net als ik!” ADHD is geen ziekte, maar je moet er wel mee leren omgaan. Nu ik dat beter kan, geniet ik echt van dit werk. Geen dag is hetzelfde; ander werk zou ik snel saai vinden!’

Zoeken naar balans

Toch zijn er ook uitdagingen en daar is Cynthia zich terdege van bewust. ‘Andere mensen maken niet dezelfde gedachtesprongen als ik, dus het is belangrijk om hen mee te nemen in mijn verhaal. Omdat ik snel schakel, zie ik soms dingen over het hoofd. De kunst is om mezelf niet voorbij te lopen. Ik heb geleerd om structuur aan te brengen in mijn werk en steeds te reflecteren op mijn eigen gedrag. Het is altijd zoeken naar de balans.’

Een leidinggevende die kijkt naar jou als mens, die je kracht ziet en tegelijkertijd een omgeving creëert waarin je je werk goed kunt doen: ja dat geeft me vleugels.

Die balans was even zoek toen ze een periode vier volle dagen voor de klas stond en daarnaast mentor was. Ze raakte gestrest en oververmoeid. Na overleg met de leidinggevende vonden ze een oplossing in een andere werkverdeling. ‘Nu geef ik een paar uur per dag les en sta ik voor de klas. Daarna doe ik andere taken, als IB’er bijvoorbeeld. Ik ben superblij dat mijn leidinggevende zo heeft meegedacht over deze oplossing!’

Kijk naar kwaliteiten

Voor Cynthia betekent inclusiviteit ook dat alle talenten en kwaliteiten in een team gewaardeerd worden. Belangrijk daarbij is wel om te weten wat iemand nodig heeft om goed te kunnen functioneren. Zo heeft de schoolleiding haar gevraagd nieuwe vakken te helpen opzetten, zoals talentontwikkeling en culturele kunstzinnige vorming (CKV). En is ze nu als vervanging voor een zwangerschapsverlof tijdelijk IB’er. ‘Hoewel ik geen specifieke opleiding voor intern begeleider heb gevolgd, krijg ik het vertrouwen en mag ik laten zien wat ik kan’, zegt ze trots. ‘Een leidinggevende die kijkt naar jou als mens, die je kracht ziet en tegelijkertijd een omgeving creëert waarin je je werk goed kunt doen: ja dat geeft me vleugels.’

Ook de collega’s van Cynthia waarderen haar energieke aanpak en creatieve ideeën. Met een lach besluit ze: ‘Ze vinden me hoogstens weleens een beetje te druk op maandagochtend bij het koffiezetapparaat!’

Tips van Cynthia Martens voor meer inclusiviteit

• Kijk als schoolleiders en bestuurders verder dan een beperking of een diploma. Zie vooral de mens en vraag je af wat iemand kan toevoegen aan je team, in plaats van waar je rekening mee moet houden.
• Geef als schoolleider ondersteuning en kaders, maar bied ook ruimte aan onderwijsprofessionals met een origineel idee. Wees bijvoorbeeld niet te strikt in voorschriften over de inrichting van het schoollokaal. Keur een andere aanpak niet direct af, maar ga in gesprek.
• Heb als lerarenopleidingen meer aandacht voor inclusiviteit en bied studenten gerichte ondersteuning of structuur. Met goede ondersteuning kun je ook met ADHD een prima leraar worden die unieke talenten met zich meebrengt.