Diversiteit als kans om het onderwijs te verrijken

‘Een team van leraren met verschillende achtergronden, vaardigheden, expertises en interesses heeft een positief effect op de kwaliteit van onderwijs, aldus Hannah Bijlsma, auteur van het boek Erken de ongelijkheid. De kracht van diversiteit in het onderwijs. Hannah werkt als Inspecteur PO/VO bij de Onderwijsinspectie, als leraar in het basisonderwijs en als onderwijsonderzoeker aan de Universiteit Twente. In deze combinatie van rollen is zij steeds op zoek naar manieren om het onderwijs te verbeteren.

Hannah: ‘Diversiteit draagt op verschillende niveaus bij aan goed onderwijs voor elk kind. In de eerste plaats stimuleert een divers onderwijsteam de persoonlijke groei en het werkgeluk van leraren. Doordat hun unieke kwaliteiten erkent en benut worden, krijgen zij de kans om zichzelf zowel professioneel als persoonlijk te ontwikkelen. Tegelijkertijd creëer je daarmee nieuwe loopbaanpaden en een breder toekomstperspectief voor toekomstige leraren. Natuurlijk heeft die verscheidenheid aan kwaliteiten in combinatie met de doorontwikkeling van leraren ook een positief effect op het onderwijs zelf. Collega’s met verschillende achtergronden houden elkaar scherp en komen samen tot betere ideeën. De innovatiekracht is gewoonweg groter. Bovendien gaat deze inclusieve cultuur van een lerende organisatie hand in hand met gespreid leiderschap. Kijk je tot slot naar het onderwijsstelsel als geheel, dan zie je dat diversiteit op dat niveau aansluit bij de ontwikkeling van nieuwe opleidingsroutes en de toestroom van anders geschoolde leraren.’

Meerdere routes naar het leraarschap

‘Studenten die leraar willen worden of leraren die hun bevoegdheid willen uitbreiden, kunnen tegenwoordig kiezen uit een zeer ruim onderwijsaanbod. Van de reguliere pabo-opleiding tot een universitaire lerarenopleiding, een traject zij-instroom of een educatieve specialisatie. In totaal zijn er maar liefst 384 routes die leiden tot een lesbevoegdheid. Al deze professionals brengen verschillende vaardigheden en kwaliteiten mee’, vertelt Hannah. ‘Ze zijn bijvoorbeeld expert op het gebied van leesonderwijs of curriculumontwikkeling, doen onderzoek of kunnen collega’s coachen. Dit biedt nieuwe kansen om het onderwijs te verrijken. Ontwikkelingen binnen het onderwijs en de maatschappij zorgen er ondertussen voor dat de complexiteit van het werkveld toeneemt. Het is daarom cruciaal dat je als school die diversiteit onder leraren optimaal benut.’

‘Ontwikkelingen binnen het onderwijs en de maatschappij zorgen ervoor dat de complexiteit van het werkveld toeneemt. Het is daarom cruciaal dat je als school de diversiteit onder leraren optimaal benut.’

Inhoudelijke kwaliteiten verzilveren

Hoewel er steeds meer aandacht komt voor diversiteit bij de samenstelling van onderwijsteams, ziet Hannah dat het in de praktijk lastig is om leraren met verschillende achtergronden een functie te geven waarbij zij hun inhoudelijke kwaliteiten kunnen verzilveren. ‘Vaak zijn scholen allang blij als ze de bezetting van de klassen goed geregeld hebben. Dat is geen onwil, de intentie is er namelijk wel.’ Zelf heeft zij dit aan het begin van haar carrière persoonlijk ondervonden. ‘In mijn eerste baan voelde ik mij als academisch geschoolde leraar totaal niet op waarde geschat. Ik miste de ruimte om kritische vragen te stellen en initiatieven te ontwikkelen om de leskwaliteit te verbeteren. Toen ik de overstap maakte naar een andere school binnen hetzelfde schoolbestuur, kreeg ik die ruimte wel. Dat had niet alleen een positief effect op mijn eigen handelen in de klas, maar ook op mijn werkplezier.’

De rol van schoolleider en bestuur

Het voorbeeld van Hannah laat zien hoe belangrijk de rol van schoolleider is in een goed functionerend diversiteitsbeleid. Daarover vertelt ze: ‘Een sterke schoolleider zet het vakmanschap van de leraren voorop en zorgt ervoor dat het team zich gehoord en gezien voelt. Door ontwikkeling te stimuleren en ruimte te geven aan nieuwe inzichten en ideeën, creëert een schoolleider een cultuur waarin leraren buiten de gebaande paden durven treden. Met andere woorden: de schoolleider inspireert, stimuleert en faciliteert.’

Daarnaast ligt er een belangrijke verantwoordelijkheid bij het schoolbestuur. Daarover zegt zij: ‘Het begint met het erkennen van de meerwaarde van diverse achtergronden en expertises. Vervolgens is het aan het bestuur om deze meerwaarde om te zetten in een duidelijke visie en een breed gedragen diversiteitsbeleid.’

Stappen zetten richting diversiteit

Hoe doe je dat, meer en beter gebruik maken van de diversiteit van leraren? Hannah: ‘Begin met het inventariseren van de kennis, vaardigheden, kwaliteiten en expertises die je nu al in huis hebt. Ga vervolgens het gesprek aan met deze medewerkers. Hoe denken zij over diversificatie van hun functie? Waar hebben ze behoefte aan? Dit kan per leraar of medewerker verschillen. Waar de één al in de startblokken staat om nieuwe uitdagingen aan te gaan, wil de ander zich liever richten op verdere ontplooiing binnen het huidige takenpakket. Daar ligt ook een verantwoordelijkheid voor leraren. Tegen hen wil ik zeggen: denk na over je loopbaan en drijfveren. Hoe wil je jezelf ontwikkelen en hoe zie je jouw bijdrage aan beter onderwijs?’

Hannah vervolgt: ‘Vervolgens is het tijd voor het echte werk. Diversiteit op zichzelf leidt immers niet per definitie tot een betere onderwijskwaliteit. Daar is zijn visie, strategie en daadkrachtig leiderschap voor nodig. Met oog voor personeelsbeleid en verankering van diversiteit in de organisatiecultuur en werkprocessen. Bijscholing van schoolleiders op dit gebied kan daarbij helpen. Schoolleiders hebben over het algemeen veel kennis van onderwijs, maar vaak in mindere mate van beleid en organisatie. Overigens zie ik daarin ook kansen voor inspecteurs. Met stimulerend toezicht kunnen zij sturen op een inclusief HR-beleid. Kortom, er valt op verschillende niveaus binnen ons onderwijsstelsel nog winst te behalen als het gaat om diversiteit.’

Zelf aan de slag met diversiteit in het primair onderwijs

Het Arbeidsmarktplatform PO ondersteunt schoolorganisaties die aan de slag willen met diversiteit en inclusie. Zo delen we regelmatig praktijkvoorbeelden waarin diversiteitsbeleid effectief wordt ingezet. Ook organiseren we in september en oktober 2022 een aantal inspiratiebijeenkomsten in Utrecht, Zwolle en Breda. Wil je hiervan op de hoogte blijven? Meld je vast aan voor een van de bijeenkomsten; Hannah Bijlsma spreekt op de bijeenkomst van 21 september 2022: https://diversiteit-en-inclusie-arbeidsmarktplatform-po.caop-events.nl/ En houd de pagina Diversiteit en inclusie en LinkedIn-pagina in de gaten

Lees hier de praktijkverhalen die we eerder ophaalden:

Wil je nog meer weten over diversiteit in het primair onderwijs? Lees dan ook onze verkenning Diversiteit in het primair onderwijs.

Bericht

Heb jij een vraag?

Is iets niet helemaal duidelijk of kan je iets niet vinden. Neem contact met ons op via de contactpagina.